Ontwikkeling van een toolkit voor gedragsverandering voor afvalverwerkers in India

Elk jaar worden er wereldwijd duizenden opleidingen op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk georganiseerd. Deelnemers leren over risico’s op de werkplek, persoonlijke beschermingsmiddelen en veilige werkprocedures. Toch komen onveilige werkwijzen in de dagelijkse praktijk nog steeds vaak voor.

‍

Informele afvalwerkers in India bevinden zich midden in die paradox. Elke dag verzamelen, sorteren en winnen zij recyclebare materialen terug, waardoor steden schoon blijven, de hoeveelheid afval op stortplaatsen afneemt en de circulaire economie wordt ondersteund. Velen werken echter onder moeilijke omstandigheden, met onder meer dagelijkse risico’s op letsel, gezondheidsproblemen, financiële onzekerheid en beperkte toegang tot gezondheidszorg of sociale bescherming.

‍

In 2025 hebben Mondiaal FNV en WASTE MDF de opdracht gegeven om een leerprogramma te ontwikkelen dat meer doet dan alleen bewustwording creëren. In het kader van het FINILOOP-programma, en in samenwerking met Trust of People, Hasiru Dala en de Alliance of Indian Waste Pickers (AIW), was het doel om afvalwerkers te helpen kleine maar betekenisvolle veranderingen door te voeren om hun veiligheid, gezondheid en financiële stabiliteit te verbeteren, en tegelijkertijd een sterker teamgeest op te bouwen.

In plaats van weer een nieuwe toolkit met technische informatie over veiligheid en gezondheid op het werk (OSH) te ontwikkelen, ging het project uit van een andere vraag: wat helpt mensen om hun dagelijkse werkpraktijk daadwerkelijk te veranderen?

‍

Veldbezoeken en diepgaande gesprekken met afvalwerkers en de organisaties die hen in India ondersteunen, hebben bijgedragen aan het vormgeven van het antwoord. Het resultaat is een ‘Behaviour Change Toolkit for Trainers’: een gedetailleerde handleiding die trainers door elke sessie loodst, met behulp van visuele hulpmiddelen en duidelijke stappen om de inhoud gebruiksvriendelijk te maken. De toolkit is gebaseerd op het idee dat gedrag verandert wanneer mensen gemotiveerd zijn, over de juiste kennis en vaardigheden beschikken en de kans krijgen om nieuwe gewoontes op het werk toe te passen. Deze aanpak volgt het COM-B-model voor gedragsverandering.

‍

‍

Elke sessie in de toolkit is ontwikkeld met het oog op de praktijkervaringen van informele afvalverwerkers. In plaats van alleen presentaties te gebruiken, maakt het programma gebruik van praktische en interactieve methoden zoals verhalen vertellen, rollenspellen, spelletjes, observatieoefeningen, reflectie en leren van elkaar. Het doel is om echt bewustzijn te creëren, zodat werknemers hun situatie op een nieuwe manier gaan zien en zich klaar voelen om actie te ondernemen. Tussen de sessies door leggen groepsleiders kleine veranderingen in de dagelijkse routines vast met foto’s en korte video’s, zodat trainers de voortgang in de loop van de tijd kunnen volgen.

‍

De toolkit behandelt onderwerpen als het herkennen van risico’s op de werkplek, samenwerken om de veiligheid te verbeteren, contact opnemen met de autoriteiten, financieel voorbereid zijn, het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen en werken op een manier die het lichaam ontziet.

‍

In plaats van meteen perfect gedrag te verwachten, richt het programma zich op kleine, praktische stappen die mensen in hun werk kunnen toepassen: samen zware lasten tillen, vaker persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken, risico’s bespreken voordat ze aan het werk gaan, of met meer zelfvertrouwen met lokale autoriteiten praten over gezondheidszorg en veiligere werkomstandigheden. Deze kleine veranderingen vormen de basis voor blijvende verandering.

‍

‍

Wat volgt er nu?

De volgende stap, die gepland staat voor 2026, is het uitvoeren van het leertraject met opleiders en informele groepen afvalverwerkers in India en Malawi.

‍

De toolkit blijkt nu al nuttig te zijn buiten de oorspronkelijke context. WASTE heeft de sessie over financiële paraatheid getest bij informele afvalverwerkers in Malawi, en deze werd goed ontvangen, met name vanwege de spelgerichte aanpak. De sessie leidde tot gesprekken over gezondheid, inkomen, sparen en het voorbereiden op onverwachte gebeurtenissen, waaruit bleek hoe interactief leren op verschillende plaatsen tot reflectie en gedragsverandering kan aanzetten. Deze eerste resultaten wijzen erop dat de toolkit kan worden aangepast voor andere landen, met behoud van de focus op praktisch leren en gedragsverandering.

‍

‍

Kleine veranderingen, echte vooruitgang

Duurzame verandering begint zelden alleen met informatie. Mensen zijn het meest geneigd om te veranderen wanneer het leerproces praktisch en relevant is en aansluit bij hun eigen werkelijkheid, of het nu gaat om arbeidsveiligheid, leiderschap, organisatieontwikkeling of iets anders. Soms beginnen de grootste verbeteringen met een heel kleine verandering: een ander gesprek, een veiligere gewoonte of een nieuwe manier van samenwerken. Dit is precies waarvoor deze toolkit is ontworpen: om dat mogelijk te maken.

‍