Modernisering van landbeheer in Benin

In Benin zijn het bezetten van een stuk grond en het kunnen aantonen daarvan twee heel verschillende zaken. Voor de meeste mensen zijn officiële eigendomsakten onbereikbaar. De procedures zijn lang, ingewikkeld en kostbaar. Zonder deze akten worden geschillen voor de rechter gebracht, blijven leningen buiten bereik en lopen investeringen vast. De meest kwetsbaren – pachters, vrouwen, jongeren en kleine boeren – lopen het grootste risico.

‍

Als reactie hierop ondersteunt een consortium onder leiding van MDF, samen met VNG International en Kadaster International, het Agence Nationale du Domaine et du Foncier (ANDF) in Benin, de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor het grondbeheer. De Nederlandse ambassade in Cotonou financiert deze werkzaamheden.

Het consortium streefde er niet alleen naar om een verbeterd registratiesysteem te ontwikkelen, maar ook om een nieuwe aanpak voor het vastleggen van grondbezit te introduceren.

Sinds 2018 werkt het consortium samen met ANDF aan de ontwikkeling van e-Foncier Bénin (e-FB): een digitaal systeem dat perceelgrenzen in kaart brengt en deze koppelt aan juridische documenten. Voor het eerst in de geschiedenis van Benin is er één uniforme, actuele kaart die het terrein in de praktijk koppelt aan de rechten op papier. Processen die vroeger jaren in beslag namen, kunnen nu sneller worden afgehandeld. Informatie die voorheen ondoorzichtig was, is nu inzichtelijk.

‍

Het project is in twee fasen uitgevoerd. In de eerste fase, het Projet de Modernisation de l’Administration Foncière (PMAF), werd e-FB ontwikkeld en werd een begin gemaakt met het registreren van grondrechten. De tweede fase, het Projet de Préparation de la Mise à l’Échelle du Cadastre National (PPMEC), ging in juli 2023 van start om die gegevens actueel te houden en de juridische en institutionele basis te leggen voor een nationaal kadaster.

‍

Het proces was bewust praktijkgericht opgezet. In plaats van een buitenlands model over te nemen, richtte het consortium zich op de specifieke behoeften van de regering en de gemeenschappen van Benin. De methoden werden getest, verfijnd en vastgelegd in operationele handleidingen. Het personeel van ANDF ontwikkelde de technische vaardigheden om het systeem zelfstandig te beheren. Maatschappelijke organisaties namen rechtstreeks deel en kregen toegang tot realtime informatie over grondbezit en opleidingen.

‍

Tussen 2021 en 2025 heeft het project de volgende resultaten opgeleverd:

‍

• 491.293 percelen in kaart gebracht

• 222.463 mensen met geregistreerde grondrechten, waaronder 23.383 vrouwen en 11.191 jongeren tussen de 15 en 35 jaar

• 2 gemeenten en 387 dorpen (bijna) volledig geregistreerd

• 39 gemeentemedewerkers zijn opgeleid om het systeem te onderhouden

• 2 nationale decreten zijn gewijzigd ter uitvoering van het nationale grondbeleid van Benin

• 29 actieve enquêteurs die in het veld gegevens verzamelen

‍

‍

Geregistreerde vermoedelijke eigendomsrechten kunnen nu worden omgezet in definitieve eigendomsrechten, waardoor grondeigenaren de juridische grond krijgen om hypothecaire leningen aan te gaan. In april 2025 ging de Beninese regering nog een stap verder door wetgeving aan te nemen die alle partijen in de administratieve keten in staat stelt de kadastrale gegevens up-to-date te houden.

‍

‍

De ambitie van Benin is samen met het project gegroeid. In 2024 lanceerde de regering een nationaal grondprogramma met als doel een landelijk kadaster op te zetten dat alle 77 gemeenten van het land omvat. In juni 2026 tekende het consortium een verlenging van vijf jaar, waarmee werd bevestigd dat het oorspronkelijke proefproject de basis is geworden voor een breder initiatief.

‍