
Water voor Virunga: conflicten verminderen door waterbeheer
De context en de uitdaging
Gemeenschappen in het zuidelijke deel van het Greater Virunga-landschap, dat zich uitstrekt over de grenzen van de DRC, Rwanda en Oeganda, zijn afhankelijk van gedeelde waterbronnen. Die gedeelde afhankelijkheid leidt al geruime tijd tot spanningen en conflicten tussen leden van de gemeenschap over de toegang tot water en andere natuurlijke hulpbronnen. De centrale vraag was van praktische aard: zou een betere toegang tot water en een beter beheer van het stroomgebied conflicten kunnen verminderen en tegelijkertijd de veiligheid, de gezondheid en de landbouwproductiviteit kunnen verbeteren?
In opdracht van de Nederlandse ambassade in Kigali, Rwanda, gaf MDF Centraal-Afrika leiding aan een consortium bestaande uit Wageningen University and Research, Witteveen+Bos en het International Gorilla Conservation Programme. Het resultaat was het project ‘Water for Virunga’: een zevenjarig initiatief voor geïntegreerd waterbeheer ter waarde van 15,6 miljoen euro in de drie landen, waarvan 245.000 mensen profiteren.

De oplossing
Het project was opgebouwd rond drie onderling samenhangende onderdelen:
1) Drinkwater, hygiëne en sanitaire voorzieningen
In het kader van het project werden watervoorzieningsinstallaties en infrastructuur voor de opslag van regenwater aangelegd in de chiefdoms Bwisha en Nyiragongo (Kibumba). De betrokkenheid van de gemeenschap speelde een cruciale rol bij dit onderdeel, waarbij programma’s op het gebied van hygiëne, sanitaire praktijken en het gebruik van latrines de investeringen in de infrastructuur ondersteunden.
2) Conflictbeheersing, bescherming van stroomgebieden en landbouwontwikkeling
In het kader van hetproject werd het Peace Management Process (PMP) toegepast om conflicten over gedeelde natuurlijke hulpbronnen te verminderen en te beheersen, en werd aandacht besteed aan de bescherming van stroomgebieden door middel van agro-ecologische methoden voor bodembescherming. De landbouwproductie werd georganiseerd volgens de Participatory Integrated Plan (PIP)-aanpak, ondersteund door herbebossing en landherstel. Transnationale partnerschappen begeleidden boeren bij de geïntegreerde planning van hun landbouwbedrijven over internationale grenzen heen.
3) Economische zelfredzaamheid van boeren
DePIP-aanpak zorgde er ook voor dat boeren zich organiseerden en dat zij binnen hun lokale omgeving als economische actoren werden gepositioneerd. Door de economische capaciteit van de boeren te vergroten, verbeterde het project de koopkracht van de huishoudens en werd de toegang tot water, sanitaire voorzieningen en hygiënediensten verbreed.
Tegen het einde van het project waren de relaties tussen de gemeenschappen verbeterd en waren de conflicten over water en natuurlijke hulpbronnen afgenomen. De veiligheidssituatie, de gezondheid en de landbouwopbrengsten op huishoudniveau waren aantoonbaar verbeterd voor de 245.000 mensen in de drie landen die door het project werden bereikt.



